💧 Controle van zwembadwater
Op het gebied van watercontrole is Brulabo erkend door het Brussels Gewest voor zwembadencontrole. Het Besluit van 16 februari 2023 van de Brusselse Hoofdstedelijke Regering eist een maandelijkse watercontrole door een erkend laboratorium voor alle zwembaden, behalve voor installaties die uitsluitend voor privégebruik zijn bestemd.
De bedoeling van deze controle is te bevestigen dat het zwembadwater een goede bacteriologische en chemische kwaliteit vertoont. Het gaat om de algemene doeltreffendheid van de ontsmettingsbehandeling te controleren, de afwezigheid van fecale besmetting te checken en kenmerkende pathogene kiemen op te sporen.
📄 Uitleg over de dosering van het chloor — PDFControlemethodologie
Bacteriologische vervuiling van zwembadwater is niet te vermijden, ongeacht de hygiënische maatregelen. Om deze vervuiling te verminderen moet zwembadwater gezuiverd worden. Het is wettelijk verplicht zwembadwater niet alleen te ontsmetten, maar er ook voor te zorgen dat het ontsmettend werkt. In de Brusselse openbare zwembaden is dit middel overal chloor.
Een aantal scheikundige parameters worden ter plaatse gecontroleerd: temperatuur, pH, vrij chloor en gebonden chloor. Vervolgens worden stalen afgenomen om de volgende parameters te kwantificeren:
- In het laboratorium scheikunde: ureum, oxideerbaarheid, chloriden en chloroform
- In het laboratorium bacteriologie: totaal aantal kiemen, Pseudomonas aeruginosa, coagulase positieve stafylokokken en intestinale enterokokken
Twee keer per jaar worden controles uitgevoerd in voetbaden. Stalen voor de bepaling van de chlooramines in de omgevingslucht worden twee tot vier keer per jaar afgenomen volgens de resultaten.
De dienst is ook erkend voor de afname van waterstalen voor de telling van Legionella pneumophila (sanitair warm water uit douches en luchtbehandelingsinstallaties).
Interpretatiegids — Fysico-chemische parameters
Een te hoge temperatuur (hoger dan 28°C voor grote zwembaden en 30°C voor kleine zwembaden) bevordert de verdamping van chlooramines in de lucht.
De pH duidt op de concentratie aan H+ ionen. Het water is “zuur” als de pH lager is dan 7, “basisch” voor een pH hoger dan 7.
Als de pH hoger is dan 7,6 daalt de ontsmettende werking van chloor. Een pH lager dan 7,0 kan, in combinatie met chloor, oogirritatie veroorzaken. Daalt de pH beneden 6, dan kan zich het zeer toxische chloorgas vormen.
De oxideerbaarheid is een maat voor de hoeveelheid organische stoffen (huidvet, cosmetica, zweet…) in water. Deze stoffen reageren met chloor en vormen chlooramines.
Een hoge waarde wijst op te veel organische vervuiling — vaak door overbezetting en/of onvoldoende lichaamshygiëne. Een overschrijding komt slechts uitzonderlijk voor.
Water bevat steeds minerale zouten zoals chloriden. Het vulwater van zwembaden bevat in regio Brussel-Hoofdstad gemiddeld 30 mg/l chloriden.
Een te hoge concentratie houdt geen risico’s in voor de gezondheid. Chloriden zijn een indicator voor de “versheid” van het water. De maximale concentratie wordt zelden bereikt (uitgezonderd bij zoutelektrolyse).
Hypochlorigzuur (HClO) is de meest actieve ontsmettende vorm van chloor — “actieve chloor”. Vrij chloor omvat hypochlorigzuur en hypochlorietionen. Een deel reageert met organische stoffen tot gebonden chloor (chlooramines), verantwoordelijk voor de karakteristieke geur in onvoldoende geventileerde zwembaden.
Vrij chloor < 0,3 mg/l: onmiddellijke ontruiming van het bassin. Vrij chloor ≥ 3 mg/l (dubbele van de toegelaten waarde): eveneens onmiddellijke ontruiming.
Uit het gehalte vrij chloor en de pH kan de hoeveelheid hypochlorigzuur berekend worden. De Brusselse wetgeving voorziet geen limiet, maar voor een voldoende ontsmettend vermogen dient het actief chloorgehalte minstens 0,20 mg/l te bedragen.
Deze parameter is niet in de Brusselse wetgeving opgenomen. Uit totaal chloor kan de gebonden chloor berekend worden.
De aan zwemwater toegevoegde chloor reageert met organische stoffen en vormt vooral chlooramines. Een gehalte hoger dan 0,8 mg/l kan de ogen irriteren en een onaangename zwembadgeur veroorzaken.
Mogelijke oorzaken: verhoogde aanvoer van organische stoffen (veel zwemmers, onvoldoende hygiëne), onvoldoende waterverversing, onvoldoende filtratie.
Ureum is een hoofdcomponent van urine en zweet, uitsluitend door baders in het water gebracht. Een gehalte hoger dan 2 mg/l heeft dezelfde oorzaken als te veel gebonden chloor.
Ureum is vooral een probleem in instructiezwembaden en plonsbaden die door grote aantallen jonge kinderen worden bezocht — waterverversing is daarom essentieel.
Ozon (O3) is een zeer sterk oxiderende stof die chlooramines kan afbreken. Het wordt in een aantal Brusselse zwembaden gebruikt als complement op chlooronstmetting.
Na contact moet alle ozon uit het water worden gehaald vóór recirculatie. Een overschrijding duidt op een slecht functionerende ozoninstallatie.
Onder de talrijke producten die door reactie tussen chloor en organische stoffen kunnen worden gevormd, bevindt zich chloroform (CHCl3). Hoge waarden hebben dezelfde verklaring als te veel gebonden chloor.
Een overschrijding is uitzonderlijk, maar kan worden waargenomen in openluchtzwembaden bij het herstarten in de lente.
De chloorderivaten van isocyanuurzuur worden vaak gebruikt in openluchtzwembaden omdat chloor in die vorm beter bestand is tegen ultraviolet licht. Deze vormen vertegenwoordigen een chloorreserve.
Een te hoog gehalte isocyanuurzuur (> 75 mg/l) remt de werking van actieve chloor — oplossing: meer waterverversing.
Ideaal is een luchttemperatuur die 1°C hoger is dan de watertemperatuur. Een te hoge relatieve vochtigheid (> 65%) wijst meestal op onvoldoende verluchting en is nefast voor de staat van het gebouw.
Chlooramines worden in het water gevormd en gaan over naar de lucht. Ze zijn verantwoordelijk voor de karakteristieke “chloorgeur”.
Een overschrijding kan oogirritaties en zelfs ademnood veroorzaken. Oorzaken: onvoldoende verluchting, te veel chlooramines in het zwemwater, te hoge watertemperatuur, beweging van het water (golven, glijbanen, fonteinen).
Interpretatiegids — Bacteriologische parameters
De telling van deze micro-organismen heeft tot doel de efficiëntie van de ontsmetting en/of filtratie te controleren. Een overschrijding wijst op onvoldoende ontsmetting van het water op de plaats van staalneming.
Stafylokokken zijn saprofytische kiemen van de mens (huid, slijmvliezen). Ze kunnen leiden tot ettervormige huid- en slijmvliesinfecties (steenpuist).
Deze kiemen worden door een slijmvliesomhulsel beschermd tegen ontsmettingsmiddelen. Kleine aantallen zijn vaak aanwezig, vooral in de winter. Een herhaalde aanwezigheid wijst op onvoldoende ontsmetting.
Deze bacterie is potentieel ziekteverwekkend voor de mens (huidinfecties, infecties van de luchtwegen, buitenoorontsteking). Haar aanwezigheid is gelinkt aan onvoldoende ontsmetting en/of een gebrekkig onderhoud van de filters.
Deze bacteriën (waaronder Streptococcus faecalis) komen normaal voor in de darmen van de mens. Hun aanwezigheid in zwembadwater is bewijs van fecale besmetting.
Incidenten zijn imprevisibel, vooral in plons- en instructiebaden. Onmiddellijke ontruiming van het bassin is vereist om een ontsmetting bij schok uit te voeren.
De veteranenziekte is een aandoening van de luchtwegen veroorzaakt door inademing van de bacterie. In zwembaden wordt enkel in douchewater naar Legionella gezocht.
Factoren die haar aangroei bevorderen: watertemperaturen tussen 25 en 45°C, hoge concentraties organische stoffen, corrosie, kalkafzetting, doodlopende leidingen.
Aanbeveling: vertrektemperatuur > 60°C en menging met koud water vlak bij het tappunt.